Ҳар бир инсоннинг ички онги ва виждони унинг амалларини белгилаб беради. Ҳатто фикрларига…
Ҳар бир инсоннинг ички онги ва виждони унинг амалларини белгилаб беради. Ҳатто фикрларига таянган атеист ҳам виждонини юракдан тинглайди ва атрофдагиларга яхшилик қилишга интилади. У бундай эзгу ишлари учун ҳеч қандай мукофот ёки тақдир кутмайди, сабаби унинг юрагидаги инсонпарварлик ва адолат ҳисси уни шунга ундайди. Бу каби атеистлар, ўзлари билмаган ҳолда, ахлоқий поклик ва эзгулик йўлидан бораётган бўлади.
Айрим мўминлар эса диний қоидаларни бажариб, ташқи кўринишда ибодатдаги барча шартларни тўлиқ адо этади, аммо қалблари ҳасад, кибр ёки манфаатдорлик билан тўлиб-тошган бўлиши мумкин. Улар қилган яхшиликлари орқали мукофот олиш ёки одамлардан мақтов кутса, бу холис ният бўла олмайди.
Бир қўлда Қуръону биттасида жом,
Баъзида ҳалолмиз, баъзида ҳаром,
Феруза гумбазли осмон остида
На чин мусулмонмиз, на кофир тамом.
/Умар Хайём/